Sağlık Hizmetleri 28 Mart 2020

2019 Yeni Tip Koronavirüs

2019 Yeni Tip Koronavirüs ile ilgili bilmem gerekenler

Bu derste Koronavirüs ve bilim insanlarının COVID-19 diye adlandırdığı hastalık ile ilgili bilgiler edineceksiniz. Nedir, nereden geldi, sizin için ne anlamlara gelebilir?

41 Kart

Kalabalık bir şehirde yaşayan Elif ile birlikte öğrenelim. Elif bu yeni koronavirüs hakkında endişeli. Neler beklemesi gerektiğini, ailesinin hastalanma ya da ölme olasılığını bilmek istiyor.

Koronavirüs insanlar arasında yayılabilen bir virüstür. Bilim insanları virüsün grip gibi, tükürük veya öksürük ile saçılan damlacıklar aracılığıyla yayıldığını düşünüyor.

Elif’in bu virüsü kapma olasılığı düşük, çünkü yaşadığı şehirde herhangi bir koronavirüs vakasına rastlanmadı ve Elif yakın zamanda seyahate çıkmadı.

Eşi Ali’nin koronavirüs enfeksiyonu kapma olasılığı biraz daha yüksek. Ali her gün ev ile iş arasında gidip geliyor ve hemşire olarak çalışıyor. Ali dün ateş ve öksürüğü olan bir hastaya baktı.

Ali’nin kliniği birçok önlem alıyor. Öksürüğü olan insanlar geldiğinde onlardan maske takmaları isteniyor ve diğer insanları korumak amacıyla bu hastalar ayrı bir yerde bekletiliyor.

Elif klinikten eve döndüğünde, ayakkabılarını ve dış giysilerini garajda, sonra duştan çıkarır. Bunu eve giren virüs parçacıklarını sınırlamak için yapar.

Elif’in kızı Aylin’in de enfeksiyon kapma olasılığı biraz daha yüksek. Aylin yakın zamanda koronavirüs tanısı almış insanların olduğu bir şehirde yaşayan arkadaşını ziyarete gitti. Ziyarete gittiği arkadaşı şimdi hasta.

Elif’in yaşadığı şehirde doğrulanmış bir COVID19 hastası yok, ancak insanların seyahat etmesiyle buraya da kolayca yayılabilir. Bu nedenle aile hazırlık yapmalı.

Daha fazla öğrenmek için devam edin.

Elif ve Ali ellerini ve evlerini koronavirüsten korumak için temizleyici malzemeler ve sabun aldılar. Elif’in annesinin sürekli kullandığı ilaçların eksiklerini tamamladılar; annesi güvenli bir biçimde evde kalabilecek.

Elif ailesinin günlük rutinlerindeki olası değişimler için hazırlanıyor. Evden çalışma konusunu patronu ile görüşüyor. Okullarının kapanma ihtimaline karşın çocukları için planlar yapıyor.

Ali çocuklarına düzgün biçimde el yıkamayı öğretti.
Ellerinizi tuvaletten sonra, kalabalık alanlardan döndükten sonra, burnunuzu sildikten ya da öksürdükten sonra, yemekten önce ya da yüzünüze dokunmadan önce yıkayın.

Yakınlarda su ve sabun yok mu? En az %60 alkol içeren el dezenfektanı (veya kolonya) kullanın.

Antibakteriyel el dezenfektanları yüksek alkol içermiyorsa yeterli etkinliği göstermeyecektir.

Özet
  • Yeni koronavirüsü kapma riskiniz bu virüsü kapmış birinin ne kadar yakınında bulunmuş olduğunuza bağlıdır.
  • Virüsün hastalığa yol açtığı bölgelerden uzak durarak riskinizi azaltın.
  • Sık el yıkama alışkanlığı geliştirin.
  • Yüzünüze dokunmaktan kaçının.

Doktorlar "yeni koronavirüs"’ü Aralık 2019’da Çin’in Vuhan kentinde birçok insan grip benzeri bir hastalığa yakalanınca buldu. Bu yeniydi, çünkü bilim insanları daha önce bunu görmemişti.

Yeni virüsler her zaman ortaya çıkar. Virüs hayatta kalmak için canlılara ihtiyaç duyan mikroskobik bir parazittir. Virüsler kendilerini canlı organizmaların hücrelerinin içinde çoğaltır.

Koronavirüslerin üzerlerinde protein "taçlar" bulunur. Birçok çeşit koronavirüs vardır. Birçoğu, yarasa ve kuş gibi canlılarda bulunur.

Hayvanlar ve insanların yolları çakıştığında, bir hayvandaki virüs bazen insana bulaşabilir. Bazen insan da bunu başka insanlara bulaştırabilir. COVID-19 bu şekilde ortaya çıkmıştır.

Gribin farklı tipleri olduğu gibi, koronavirüsün de farklı tipleri vardır. Bazısı hafif bir hastalığa yol açarken bir kısmı da, SARS koronavirüsü gibi, daha ciddi hastalıklara neden olur.

2019 yeni tip koronavirüsü SARS koronavirüsüne benzemektedir, bu nedenle bilim insanları onu SARS Koronavirüs 2, kısaca "SARS-CoV-2" olarak adlandırmıştır.

Özet
  • Yeni koronavirüs bir virüstür. Kendini çoğaltmak için canlılara ihtiyaç duyar.
  • Yeni koronavirüs SARS koronavirüsü gibi diğer koronavirüslerle ilişkilidir; fakat tipik olarak SARS’a göre daha hafif hastalığa neden olmakla birlikte daha kolay bulaşmaktadır.
  • Başlangıçta hayvandan insana bulaşmış görünmektedir.

Elif şimdi yerel haberlerde yaşadığı şehirdeki insanlarda koronavirüs testinin pozitif çıktığını duydu. Sağlık uzmanları "toplumda bulaşma" hakkında konuşuyor.

Toplumda bulaşma bir alanda en az birkaç kişide hastalık bulunması fakat bazılarının hastalığı nasıl aldığının bilinmemesi demektir. Bu, virüsün insandan insana bulaştığını gösterir.

Bulunduğunuz yerde koronavirüsün toplumda bulaşması ortaya çıkarsa halka açık yerlere ve kalabalık yerlere gidişinizi sınırlayın, tokalaşmaktan veya hasta birine yakın olmaktan kaçının. Buna "sosyal mesafe" denir.”

Peki ya maske? Bazı özel tip maskeler uygun kullanıldığında doktor ve hemşireleri koruyabilir. Ayrıca hasta insanların hapşırık ve öksürüğünü kontrol için de işe yarar.

Ancak sağlıklıysanız, yüz maskesine ihtiyacınız yoktur. Virüs parçacıklarının içeri girmesini engellemiyorlar. Belirtisiz COVID-19 yaşayabilirsiniz, bu nedenle öksürükleri örtmek için maske takmak başkalarını koruyabilir. Bir maske takmadan veya ayarlamadan önce ellerinizi yıkayın.

Bu hastalığı kapmak, kalp, akciğer ve böbrek hastalıkları olanlar için daha tehlikelidir. Bu durumlara sahip insanlar ve 65 yaşın üzerinde olanlar evde kalmalı ve hastalardan uzak durmalıdır.

Tüm önlemleri almanıza rağmen hastalanırsanız? Kronik bir hastalığınız yoksa muhtemelen hafif geçireceksiniz.
Daha fazla öğrenmek için devam edin.

Elif’in kızı Aylin kendini iyi hissetmiyor ve ateşi var. Koronavirüs semptomları ateş, öksürük, vücut ağrısı, nefes darlığı ve bazen baş ağrısı, boğaz ağrısı ya da ishaldir.

Aylin kendini izole etmeye karar veriyor. Hasta olduğunu bildirerek evde kalacak. Bu, virüsü olması halinde başkalarını korumasını sağlayacak. Büyükannesi uğradığı zaman Aylin odasından çıkmayacak.

Aylin'in öksürüğü arttı; öksürürken mendil kullanıyor ya da dirseğine öksürüyor. Hastalar, evden dışarı çıktıkları zaman maske takmalıdır.

Aylin'in öksürük ve ateş belirtileri koronavirüs olduğunu düşündürüyor. Elif aile doktorunu arıyor.

Aylin’in belirtileri şiddetli değil; doktor evde kalmasını söylüyor. Öksürük için ilaç alabilir. Gerektiği gibi kullanılan eldiven ve maske Elif’i koruyabilir.

Şiddetli belirtiler- nefes darlığı, keskin göğüs ağrısı, titreme ve terleme- zatürreyi gösterir. Bu belirtileri olan kişi -mümkünse önce arayarak- acil servise başvurmalıdır.

Aile evi çok iyi şekilde temizliyor. Grip virüsünü temizleyen ev temizlik malzemeleri koronavirüsü de aynı şekilde temizleyecektir.

Elif’in oğlu ablasının "karantina"’ya alınmasından korkuyor. Fakat 2 hafta evde kalarak Aylin zaten diğer insanları korumuş oluyor.

Ablası hasta olduğu için Elif oğlunu okula göndermiyor; başka ailelerin de hasta olmasını istemiyor.

Hasta olursanız ölüm olasılığınız çok düşük. Çocuklar yaşlılara göre daha az hasta oluyor. 80 yaş üzerindeki hastalar yaşamı tehdit eden hastalık riski en yüksek olanlar.

Koronavirüs belirtileriniz varsa evde kalın, evdeki insanlarla aranızdaki mesafeyi koruyun ve maske takın. Solunum güçlüğü, soğuk terleme, göğüs ağrısı ya da aşırı uyku hali gelişirse acil servise başvurun.

Haftalar sonra Susan, hükümet yetkililerinden, kentteki insanların “önemli” iş yapmadıkça veya ilgilenmeleri gerekmedikçe evde kalmaları gerektiğini duyuyor.

Bill hastaları tedavi etmek için işe gider, ancak ailenin geri kalanı evde kalır. Susan bakkaliye teslimat hizmetini denetler. Çocukları, arkadaşlarıyla ve büyükanneleriyle konuşmak için görüntülü sohbet kullanıyor. Bill, arkadaşlarının bilmeden hasta olabileceğini söylüyor.

Koronavirüs için aşı ya da tedavi yoktur. Bilim insanları aşı ve ilaç için çalışmalarını sürdürüyor fakat bu, aylar belki de yıllar alabilir.

Özet

Bilgilenmek kendi güvenliğiniz için ilk adımdır. 

Kişisel hijyen ile kendinizi, hastalanırsanız diğer insanlardan uzak durarak onları koruyun. 

Salgın durumunda yerel sağlık hizmeti tarafından yapılan duyuruları yakından izleyin.
İsteğe bağlı geri bildirim

Bu dersi nasıl buldunuz?

Dr. Tara C. Smith, PhD.

Dr. Smith epidemiyoloji Profesörü, Kent State. Araştırmaları hayvanlardan insanlara geçen zoonotik hastalıklar üzerinedir.

Dr. Ian Mackay, PhD.

Dr. Mackay halk sağlığı ve viroloji alanlarında, halk sağlığını tehdit eden  virüsleri saptama ve ayırt etme üzerine çalışmaktadır.

Dr. Harrison Kalodimos, MD.

Dr. Kalodimos Seattle, Washington’da temel bakım veren bir aile hekimidir.


Dil
Paylaş
Kaynaklar
Daha fazla bilgi edin
Lifeology, bilim insanlarının kontrolünden geçmiş, illüstrasyonlu mini dersler ile bilimi eğlenceli, görsel ve ultra-erişilebilir hale getirmeyi hedefler.

Lifeology bilim ve sağlık iletişimi için hizmet sağlayan bir platform ve topluluk oluşturma alanıdır. Derslere ve ders sonrası quiz ve etkileşimlere katılarak rozetler ve ödüller kazanırsınız.